અય અલી (અ.સ.) તમારૂં મકામ કઅબા જેવું છે. લોકો તેની ઝિયારત માટે જાય છે, તે લોકો પાસે જતું નથી
પવિત્ર પયગમ્બર (સ.અ.વ.)ના ઝમાનામાં અમો મુનાફિકોઓને ઓળખી શકતા ન હતા સિવાય કે અલી (અ.સ.) પ્રત્યેના બુગ્ઝ અને આપ (અ.સ.) ના ફ્રરઝંદો પ્રત્યેના બુગ્ઝ થકી
અય અલી! તમે જન્નતમાં હશો અને તેના બંને છેડાઓના માલિક હશો
હું ઈલ્મનો ખઝાનો છું અને અલી (અ.સ.) તેની ચાવી. છે. જેને પણ ખઝાનો જોઈતો હોય તેણે તેની ચાવી તરફ જવું જોઈએ
સુન્ની તફસીરોની રોશનીમાં આયતે વિલાયતની તફસીર

સુન્ની તફસીરોની રોશનીમાં આયતે વિલાયતની તફસીર

મૌલાએ કાએનાત, અમીરૂલ મોઅમેનીન હઝરત અલી બિન અબી તાલિબ (અ.સ.) ની વિલાયત અને બિલા ફસ્લ ખિલાફત અને ઈમામત ઉપર કુરઆને કરીમથી ઘણી દલીલો રજુ કરવામાં આવી છે. પરંતુ અમુક આયતો એવી છે જેની હૈસિયત ઈમામત અને ખિલાફતના વિષય ઉપર ચાંદના બે ભાગ થવાના મોઅજીઝાથી વધારે મજબુત છે. એટલેકે આ એ આયતો છે જે આપણાં મૌલાની શાનમાં નાઝિલ થઈ છે અને તેમની વિલાયત, ઈમામત અને ખિલાફતની સાબિતી છે અને તમામ શીઆ અને સુન્ની ઓલમા તેના ઉપર એકમત છે. સિવાય કે અમુક પૂર્વાગ્રહી અને ઘમંડી લોકો કે જેમના ઈન્કારનો પાયો ભેદભાવ, દુશ્મની અને જીદ ઉપર છે. આવી આયતોમાંથી એક આયત આયએ વિલાયત છે.

“તમારો વલી ફકત અલ્લાહ છે, તેના રસુલ છે અને તે લોકો છે કે જેઓ નમાઝ કાએમ કરે છે અને રૂકુઅની હાલતમાં ઝકાત આપે છે.”

(સુરએ માએદાહ, આયત નં. ૫૫)

આવો આપણે આ વિષે એહલે સુન્નતની તફસીરોમાંથી અમુક રિવાયતો વર્ણવીએ જે આ આયતની હેઠળ આવેલી છે.

પ્રથમ હદીસ:-

કુરઆનના પ્રખ્યાત તફસીરકર્તા એહમદ બિન મોહમ્મદ સોઅલબી પોતાની તફસીર “અલકશફો વલ બયાન” માં લખે છે કે સદી, અતબા બિન અબી હકીમ અને ગાલિબ બિન અબ્દુલ્લાહથી નકલ કર્યુ છે કે અલ્લાહનો કૌલ

ઈન્નમા વલીય્યોકોમુલ્લાહો વ રસુલોહુ વલ્લઝીન આમનુલ્લઝીન યોકીમુનસ્સલાત વ યુઅતુનઝ્કાત વ હુમ રાકેઉન

થી મુરાદ હઝરત અલી બિન અબી તાલિબ (અ.સ.) છે. કારણકે જ્યારે મસ્જીદમાં આપ રૂકુઅની હાલતમાં હતા એક સાઈલ આપની પાસેથી પસાર થયો, તો આપ (અ.સ.) એ પોતાની અંગુઠી તેને અતા કરી દીધી. પછી સોઅલબી લખે છે ‘અમને અબુલ હસન મોહમ્મદ બિન કાસિમ અલફર્કી એ ખબર આપી છે કે અબ્દુલ્લાહ બિન અહમદ અશ્ શઅરાનીથી, તેણે અબુ અલી અહમદ બિન અલી બિન રઝીનથી તેણે મુઝફ્ફર બિન હસન અલ અન્સારીથી, તેણે અસ્સરી બિન અલી અલવર્રાકથી, તેણે યાહ્યા બિન અબ્દુલ હમીદ અલ હમાનીથી, તેણે કયસ બિન રબીઅથી તેણે અઅમશથી તેમણે અમાયા બીન રબઈથી અને તેણે અબ્દુલ્લાહ બિન અબ્બાસ (ર.અ.)થી વર્ણવ્યું છે કે જ્યારે તેઓ ઝમઝમની પાસે બેઠા હતા અને કહી રહ્યા હતા કે રસુલુલ્લાહ (સ.અ.વ.) એ ફરમાવ્યું

ઈન્નમા વલીય્યોકોમુલ્લાહો વ રસુલોહુ વલ્લઝીન આમનુલ્લઝીન યોકીમુનસ્સલાત વ યુઅતુનઝ્કાત વ હુમ રાકેઉન

ત્યારે એક માણસ જેણે અમામો પહેર્યો હતો અને તેણે પોતાના ચહેરાને અમ્મામાથી છુપાવેલો હતો તે ઊભો થયો. હવે જ્યારે જ્યારે ઈબ્ને અબ્બાસ કહેતા હતા ‘કાલ રસુલુલ્લાહ” તો તે માણસ તેને દોહરાવતો હતો કે હાં ખરેખર આ હદીસ રસુલુલ્લાહ (સ.અ.વ.) એ ફરમાવી છે. (એટલેકે ઈબ્ને અબ્બાસ (અ.ર.)ની વાતનું સમર્થન કરતો હતો. કે હા, ખરેખર આ હદીસ રસુલુલ્લાહ (સ.અ.વ.) એ ફરમાવી છે)

 ઈબ્ને અબ્બાસે પુછયંુ: ‘હું તમને અલ્લાહની કસમ આપું છું. બતાવો કે તમે કોણ છો?” તેમણે પોતાના મોઢા ઉપરથી નકાબ હટાવી અને કહેવા લાગ્યા: ‘અય લોકો! જે મને ઓળખે છે તે ઓળખે છે અને જે મને નથી ઓળખતા તે જાણી લે કે હું જુન્દબ બિન જુનાદા અલ બદરી, અબુઝર અલગફ્ફારી છું. મેં રસુલુલ્લાહ (સ.અ.વ.), ને રૂબરૂ સાંભળ્યા છે, નહિંતર મારા બન્ને કાનો બહેરા થઈ જાય. મેં રસુલુલ્લાહ (સ.અ.વ.) ને જોયા છે, નહિંતર મારી બન્ને આંખો આંધળી થઈ જાય. મેં સાંભળ્યું કે આપ (સ.અ.વ.) એ ફરમાવ્યું:

‘અલી (અ.સ.) નેકી કરનાર લોકોના રહેબર છે, કાફિરોના કાતિલ છે. જે અલી (અ.સ.) ની મદદ કરશે, તેની મદદ કરવામાં આવશે અને જે અલી (અ.સ.) ને છોડી દેશે તેને છોડી દેવામાં આવશે.”

જાણી લો કે એક દિવસ મેં રસુલુલ્લાહ (અ.સ.) ની સાથે નમાઝે ઝોહર પઢી. એક સાઈલે મસ્જીદમાં આવીને સવાલ કર્યો. પરંતુ કોઈએ તેને કાંઈ આપ્યું નહિં. સાઈલે પોતાના હાથોને આસ્માન તરફ ઉંચા કર્યા અને કહેવા લાગ્યો.

પરવરદિગાર! તું ગવાહ રહેજે કે મેં રસુલુલ્લાહ (સ.અ.વ.) ની મસ્જીદમાં સવાલ કર્યો પરંતુ મને કોઈએ કંઈ આપ્યું નહિં.

તે સમયે હ. અલી (અ.સ.) રૂકુઅની હાલતમાં હતા. આપ (અ.સ.) એ પોતાના જમણા હાથને સાઈલ તરફ આગળ વધાર્યો અને તે હાથની આંગળીમાં વીંટી હતી. સાઈલ આપ (અ.સ.) પાસે આવ્યો અને આપ (અ.સ.) ની આંગળીમાંથી વીંટી ઉતારી લીધી. આ બનાવ રસુલુલ્લાહ (સ.અ.વ.) ની હાજરીમાં બન્યો હતો. જ્યારે આપ (સ.અ.વ.) એ નમાઝ પઢી લીધી તો નબી (સ.અ.વ.) એ પોતાના પાકીઝા સરને આસમાન તરફ બુલંદ કર્યુ અને ફરમાવ્યું:

“પરવરદિગાર! મુસા (અ.સ.) એ તારી પાસે સવાલ કર્યો. અય મારા રબ! મારી છાતીને મારી માટે વિશાળ કરી દે અને મારા કાર્યને મારા માટે સરળ કરી દે અને મારી જીભની ગાંઠ ખોલી નાખ કે જેથી આ લોકો મારી વાતને સમજી શકે અને મારા કુટુંબમાંથી મારા ભાઈ હારૂનને મારો વઝીર બનાવી દે. તેમના થકી મારી પીઠને મજબુત કરી દે અને તેને મારા કાર્યોમાં ભાગીદાર બનાવ.”

(સુરએ તાહા, આયત નં. ૨૫-૩૨)

આના ઉપર તેં તેમના જવાબમાં વહી મોકલાવી

“નઝદીકમાંજ અમે તમારા ભાઈ થકી તમારા હાથોને મજબુત કરીશું અને અમે તમો બન્નેને એવું વર્ચસ્વ અતા કરીશું કે અમારી નિશાનીઓને લીધે તેઓ તમારા સુધી ઈજા પહોંચાડી શકશે જ નહિં.”

(સુરએ કસસ, આયત નં. ૩૫)

‘પરવરદિગાર! હું મોહમ્મદ (સ.અ.વ.), તારો નબી અને તારો ચુંટાએલો બંદો છું. પરવરદિગાર! મારી છાતીને મારા માટે વિશાળ કરી દે અને મારા કાર્યોને સરળ કરી દે. મારા ખાનદાનમાંથી અલી (અ.સ.) ને મારો જાનશીન બનાવી દે અને તેના થકી મારી પીઠને મજબુત કરી દે.”

જનાબે અબુઝર (ર.અ.) વર્ણવે છે કે હજી રસુલુલ્લાહ (સ.અ.વ.) ની વાત સંપૂર્ણ પણ થઈ ન હતી કે જીબ્રઈલ (અ.સ.) નબી (સ.અ.વ.) પાસે આવ્યા અને ફરમાવ્યું! ‘અય મોહમ્મદ! પઢો”, આપ (સ.અ.વ.) એ પુછયુ શું? ‘શું પઢું” જીબ્રઈલ (અ.સ.) એ કહ્યું: ‘પઢો”

ઈન્નમા વલીય્યોકોમુલ્લાહો વ રસુલોહુ વલ્લઝીન આમનુલ્લઝીન યોકીમુનસ્સલાત વ યુઅતુનઝ્કાત વ હુમ રાકેઉન

(તફસીરે શીબલી, સુરએ, માએદાહ, આયત નં. ૫૫)

બીજી હદીસ:-

એહલે સુન્નતના ભરોસાપાત્ર સંકલનકર્તા રઝીને પોતાની કિતાબ અલ-જમ્ઓ બયન સહાહી અલ-સુન્નતમાં આયતે વિલાયતની નીચે સહીહે નિસાઈથી નકલ કર્યુ છે કે ઈબ્ને સલામની રિવાયત છે કે હું રસુલુલ્લાહ (સ.અ.વ.) ની ખિદમતમાં ગયો અને અર્ઝ કરી કે અમુક લોકો માત્ર એ કારણે અમારી ખુબજ મુખાલેફત કરે છે કે અમે અલ્લાહ અને તેના રસુલ (સ.અ.વ.) નું સમર્થન કરીએ છીએ. તે લોકો કસમ ખાય છે કે તે લોકો અમારી સાથે વાતચીત પણ બંધ કરી દેશે. આથી અલ્લાહ તઆલાએ આ આયત નાઝિલ કરી.

ઈન્નમા વલીય્યોકોમુલ્લાહો વ રસુલોહુ વલ્લઝીન આમનુલ્લઝીન યોકીમુનસ્સલાત વ યુઅતુનઝ્કાત વ હુમ રાકેઉન

તેના પછી હઝરત બિલાલ (અ.ર.) એ ઝોહરની અઝાન આપી. લોકોએ નમાઝ શરૂ કરી. રૂકુઅ અને સજદાની દરમ્યાન હતા કે સાઈલે સવાલ કર્યો અને અલી (અ.સ.) એ પોતાની વીંટી રૂકુઅમાંજ આપી. માંગનારે રસુલુલ્લાહ (સ.અ.વ.) ને ખબર આપી જેના પછી રસુલુલ્લાહ (સ.અ.વ.) એ આ બે આયતોની તિલાવત ફરમાવી.

(અલ જમ્ઓ બયન અસ-સહાહઅસ-સિત્તા, ભાગ-૩, સહીહ મુસ્લીમથી નકલ)

ત્રીજી હદીસ:-

મોવફ્ફક બિન એહમદે અમીરે શામ મોઆવિયા (લ.અ.) અને અમ્ર ઈબ્ને આસના વચ્ચે જે પત્ર વ્યવહાર થયો હતો તેને નકલ કરતા લખે છે કે અમ્ર ઈબ્ને આસે જવાબમાં લખ્યું, ‘અય મોઆવીયા! તું જાણો છો કે અલ્લાહની કિતાબમાં અલી (અ.સ.) ના ઘણા બધા ફઝાએલ છે જેમાં કોઈ અલી (અ.સ.)નો શરીક નથી જેમકે (યૂફૂન બિન્-નઝરે) જેઓ નઝરને પુરી કરે છે.

(સુરએ ઈન્સાન, આયત નં. ૭)

ઈન્નમા વલીય્યોકોમુલ્લાહો વ રસુલોહુ વલ્લઝીન આમનુલ્લઝીન યોકીમુનસ્સલાત વ યુઅતુનઝ્કાત વ હુમ રાકેઉન

(સુરએ માએદાહ, આયત નં. ૫૫)

અફમન કાન અલા બય્યેનતીન મીન રબ્બેહી વ યતલુહો શાહેદુમ મીનહો વ મિન કબ્લેહી કેતાબો મુસા એમામન વ રહમતન…..

“શું તે શખ્સ કે જે પોતાના રબની તરફથી સ્પષ્ટ દલીલ ધરાવતો હોય અને તેની સાથે અલ્લાહ તરફથી ગવાહ પણ હોય અને તેની પહેલા મુસા (અ.સ.) ની કિતાબ પણ સાક્ષી આપતી હોય કે જે કૌમ માટે પેશવા અને રહમત હતી?…..”

(સુરએ હુદ, આયત નં. ૧૭)

અને અલ્લાહ તઆલાએ ફરમાવ્યું:

મેનલ મોઅમેનીન રેજાલુન સદકૂ મા આહદુલ્લાહ અલય્હે….

“મોઅમીનોમાંથી એવા લોકો પણ છે કે જે કંઈ વાયદો અલ્લાહથી કર્યો હતો તેને સાચો કરી દેખાડયો…..”

(સુરએ અહઝાબ, આયત નં. ૨૩)

 અને અલ્લાહ (ત.વ.ત.) એ પોતાના રસુલ (સ.અ.વ.) થી ફરમાવ્યું

…..કુલ્લા અસ્અલોકુમ અલય્હે અજરન ઈલ્લા અલ-મવદ્દત ફી અલ-કુરબા

“…..(અય રસુલ!) કહી દયો કે હું તો આ રિસાલતની તબ્લીગ માટે તમારી પાસે કોઈ અજ્ર નથી માંગતો સિવાય કે મારા એહલેબૈત (અ.સ.)ની મોહબ્બત…..”

(સુરએ શુરા, આયત નં. ૨૩)

(મનાકીબુલ ખ્વારઝમી, પાના નં. ૨૦૦)

 જ્યારે આ આયત અમીરૂલ મોઅમેનીન અલી બિન અબી તાલિબ (અ.સ.) ની શાનમાં નાઝિલ થઈ તો શાએરે રસુલુલ્લાહ (સ.અ.વ.) હસ્સાન બિન સાબિત તરતજ આ કસીદો પડયા.

અય અબુલ હસન! મારી જાન અને મારૂ ખુન આપ ઉપર કુરબાન થાય.

અને દરેક તે ચીઝ જે હવામાં ઉડે છે અથવા સૈર કરી રહી છે.

શું મારી મદહ (વખાણ) અને મારી લખેલી વાત વેડફાઈ જશે?

નહિં! અલ્લાહની રાહમાં મદહ કયારેય વેડફાઈ જતી નથી.

આપ તે જ છો જેણે રૂકુઅની હાલતમાં અતા કર્યુ.

સમગ્ર કૌમની જાન આપ ઉપર કુરબાન થાય. અય બેહતરીન રૂકુઅ કરનારા!

પછી અલ્લાહે આપના માટે બેહતરીન વિલાયત નાઝિલ કરી

અને તેઓની દરમ્યાન શરીઅતના સ્પષ્ટ કાયદાઓ મૌજુદ છે.

(મનાકીબુલ ખ્વારઝમી, પાના નં. ૨૬૫, કિફાયતુ અત્ત-તાલિબ,

હાફિઝ અલગંજી શાફેઈ, પ્રકરણ-૬૧, પાના નં. ૨૨૮)

તે સિવાય એહલે સુન્નતના નામાંકિત આલિમ અલ-હાફિઝ, અલ-કબીર, અબ્દુલ્લાહ બિન અબ્દુલ્લાહ બિન અહમદ જે અલ-હાકિમો અલ-હસકાનીના નામથી પ્રખ્યાત છે તેણે પોતાની કિતાબ ‘શવાહેદુ અત્તન્ઝીલ”માં લગભગ ૨૫ રિવાયતો નકલ કરી છે કે આ આયતે મુબારેકા મૌલાએ કાએનાત અમીરૂલ મોઅમેનીન અલી બિન અબી તાલિબ (અ.સ.) ની શાનમાં નાઝિલ થઈ છે.

આ બધી સુરજથી વધારે સ્પષ્ટ દલીલો અને પુરાવાઓ હોવા છતાં અમુક લોકો એવા છે કે જેઓએ આ હકીકતનો ઈન્કાર કર્યો છે અને લોકોના દિલો દિમાગમાં એ વસવસો પૈદા કરવાની કોશીશમાં છે કે આ તફસીર શીઆઓએ ઘડી કાઢેલી છે. એવોજ એક શખ્સ જેનું નામ અહમદ બિન અબ્દુલ હલીમ બિન તયમીયા (જે ઈબ્ને અત્તયમીયાના નામથી ઓળખાય છે) તેની કિતાબ મન્હાજો અસ્-સુન્નતના પાના નં. ૧૫૬ ઉપર લખે છે.

અમુક જુઠા લોકોએ આ હદીસ ઘડી છે કે આ આયત

ઈન્નમા વલીય્યોકોમુલ્લાહો વ રસુલોહુ વલ્લઝીન આમનુલ્લઝીન યોકીમુનસ્સલાત વ યુઅતુનઝ્કાત વ હુમ રાકેઉન

અલી (અ.સ.) ની શાનમાં નાઝિલ થઈ છે કે જ્યારે આપ (અ.સ.) એ નમાઝમાં વીંટીનો સદકો આપ્યો. બધા ઓલમાએ હદીસ આ વાત ઉપર એકમત છે કે આ હદીસ ખોટી છે.

(ઈબ્ને તયમીયાની વાત પુરી થઈ)

શીઆ આલિમોનું ગૌરવ, મુજાહિદે અકબર શૈખ અબ્દુલ હુસૈન અમીની (અ.ર.)એ પોતાની કિતાબ ‘અલ-ગદીર” માં આવી નકામી અને પાયા વગરની વાતનો જવાબ આપ્યો છે.

(જુઓ અલ ગદીર, ભાગ-૩, પાના નં. ૧૫૬)

હકીકત આ છે કે અદેખાઈ અને હઠધર્મી ઈન્સાનની આંખો ઉપર એવી રીતે પરદો નાંખી દે છે કે તે હકીકતોનો ઈન્કાર કરવા તૈયાર થઈ જાય છે. તે એમ ધારવા લાગે છે કે તે હદીસો કે જેને અઈમ્મા એ હદીસ અને હુફ્ફાઝે કેરામે પોતાની મોઅતબર કિતાબોમાં નકલ કરી છે, જેની સનદોની સાંકળો અમીરૂલ મોઅમેનીન અલી (અ.સ.), ઈબ્ને અબ્બાસ (અ.ર.), અબુઝર (અ.ર.), અમ્માર (અ.ર.), જાબિર અન્સારી (અ.ર.), અબુ રાફેઅ, અનસ બિન માલિક, સલમા બિન કોફયલ અને અબ્દુલ્લાહ બિન સલામ જેવા સહાબીઓ અને સલફે સાલેહ સુધી પહોંચે છે, તેને કયા આધારે ખોટી અને ઘડી કાઢેલી કહે છે? યકીનન ઈબ્ને તયમીયાનો આ દાવો તેના બીજા દાવાઓની જેમ ખોટો અને બેબુનિયાદ છે કે જેમાં તેણે એ દાવો કર્યો છે કે તમામ આલિમો આ બાબતે એકમત છે. ન જાણે ઝમીનના ક્યા ખાડામાં તેણે તે આલિમોને શોધી લીધા કે જેઓ આ હદીસને ખોટી કહેવા ઉપર એકમત છે.

આવો તે આલિમો અને તેઓની કિતાબો ઉપર એક નજર કરીએ કે જેઓએ પોતાની કિતાબો અને સંકલનોમાં આ શાને નુઝુલનું સમર્થન કર્યું છે કે આ આયત અલી બિન અબી તાલિબ (અ.સ.) ની શાનમાં નાઝિલ થઈ છે.

ત્રીજી સદી હિજરીના આલિમો

૧) અલ-કાઝી અલ-વાકદી (હી.સ. ૨૦૭)

૨) હાફિઝ સુનઆની (હી.સ. ૨૧૧)

૩) હાફિઝ ઈબ્ને અબી શય્બા અલ કુફી (હી.સ. ૨૩૯)

૪) અબુ જઅફર અલ અસ્કાફી અલ મોઅતઝલી (હી.સ. ૨૪૦)

૫) હાફિઝ અબુ મોહમ્મદ અલ કશી (હી.સ. ૨૪૯)

૬) અબુ સઈદ અલ-અસ્બહ અલ-કુફી (હી.સ. ૨૫૭) અને બીજા ઘણા આલિમો

ચોથી સદી હિજરીના આલિમો

૧) હાફિઝ નિસાઈ પોતાની સહીહમાં (હી.સ. ૩૦૩)

૨) પ્રસિધ્ધ ઈતિહાસકાર અને મુફસ્સીર મોહમ્મદ બિન જરીર તબરી (હી.સ. ૩૧૦)

૩) ઈબ્ને અબી હાતિમ અઝ્-ઝાઝી (હી.સ. ૩૨૮)

પાંચમી સદી હિજરીના અલિમો

૧) હાફિઝ અબુ બક્ર શીરાઝી (હી.સ. ૪૦૭)

૨) હાફિઝ ઈબ્ને મરદવયહે અલ ઈસ્ફહાની (હી.સ. ૪૧૬)

૩) અબુ ઈસ્હાક સોઅલબી (હી.સ. ૪૨૭)

૪) હાફિઝ અબુ નઈમ અલ શાફેઈ ઈસ્ફહાની (હી.સ. ૪૩૦)

૫) અલ માવરદી અલ ફકીહ શાફેઈ (હી.સ. ૪૫૦)

૬) હાફિઝ અબુ બક્ર અલ બય્હીકી (હી.સ. ૪૫૮)

૭) હાફિઝ અબુ બક્ર અલ-ખતીબ બગદાદી શાફેઈ (હી.સ. ૪૬૩)

૮) હાફિઝ અબુ અલ-હસન વાહેદી નિશાપુરી (હી.સ. ૪૬૮)

છઠ્ઠી સદી હિજરીના આલિમો

૧) અલ ફકીહ અબુ અલ-હસન અલી બિન મોહમ્મદ અલકિયા તબરી શાફેઈ (હી.સ. ૫૦૪)

૨) હાફિઝ ફર્રાઅ અલ-બગવી અશ્-શાફેઈ (હી.સ. ૫૧૬)

૩) અબુ અલ-હસન રઝીન અલઅબદરી અલ-અન્દોલસી (હી.સ. ૫૩૫) પોતાની કિતાબ ‘અલ-જમ્ઓ બયન અસ્-સહાહો અસ્-સિત્તા” નકલ અઝ સહીહ અન્નિસાઈ

૪) અબુ કાસિમ જારૂલ્લાહ ઝમખ્શરી અલ-હનફી (હી.સ. ૫૩૮)

૫) હાફિઝ સમઆની અશ્-શાફેઈ (હી.સ. ૫૬૨)

૬) અલ-ઈમામ અલ-કુર્તુબ્બી (હી.સ. ૫૬૭)

૭) ઈબ્ને અસાકિર દમીશ્કી (હી.સ. ૫૭૧)

૮) હાફિઝ ઈબ્ને જવ્ઝી હમ્બલી (હી.સ. ૫૯૭) વિગેરે

અહી અમે ખુબ ટુંકાણથી કામ લીધું છે જે લોકોને વધુ વિગત જોવી હોય તે કિતાબ ‘અલ-ગદીર”નો અભ્યાસ કરી શકે છે.

ત્રીજી સદીથી છઠ્ઠી સદી સુધી આટલા મહાન મોઅતબર ઓલમાં, ફોકહા, મોતકલ્લેમીન, મોહદ્‌દીસ, મુફસ્સીર, મોઅર્રેખીન, વિગેરે દરેકે નકલ કર્યુ છે કે આ આયતે કરીમા અલી (અ.સ.) ની શાનમાં નાઝિલ થઈ છે.

સાબિત કરવાની જવાબદારી દાવો કરનાર ઉપર હોય છે. જ્યારે ઈબ્ને તયમીયાએ આવડો મોટો દાવો કર્યો છે તો વાતને સાબિત શા માટે કરી નથી? આ વાત પણ નોંધવી જોઈએ કે એહલે સુન્નતના મોટા આલિમો અને બુઝુર્ગ ફોકહા અને મુફસ્સેરીને ઈબ્ને તયમીયાના ઈસ્લામ ઉપર શક કર્યો છે. અમુક લોકોએ તો કાયદેસર તેના કુફ્રનું એઅલાન પણ કર્યુ છે. તેની વિગતો ફરી કયારેક આપીશું. અફસોસ એ વાતનો છે કે આજે ઈબ્ને તયમીયાના હિમાયતીઓએ તેને ‘શૈખુલ ઈસ્લામ” જેવો લકબ આપ્યો છે. તેના ફાસિક અને જુઠા અકીદાઓને પોતાની ઝીંદગીનું મરકઝ બનાવી દીધું છે.

અંતમાં આ વાત અસ્થાને નહીં ગણાય કે જે લોકો સલફે સાલેહની પયરવીનું રટણ કરે છે, તેઓ હકીકતમાં બુઝુર્ગ સહાબીની રિવાયતો અને વાતોને રદ કરી તે પોતાની નફસી ખ્વાહીશાતોની વાતો મનાવવા માગે છે.

પરવરદિગાર! અમને હકીકી ઈસ્લામ અને કુરઆનના બતાવેલા રસ્તા ઉપર ચાલવાની તૌફીક આપ. આમીન.